ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1593
سفرنامه شاردن ( فارسى )
به اعتقاد من ميان همه سرزمينهاى گسترده دامن خاورزمين ، خواه از نظر ديدن بدايع و شگفتيها و معرفت به معارف ، و خواه از جهت تحصيل سود مادى ، كه مورد توجه ملل دور قرار گرفته ، ايران از هر جهت در مقام اول است . زيرا هواى اين كشور بسيار ملايم و معتدل و پاكيزه است ؛ مردمانش روشن انديش و باهوشند ؛ از نظر روح و احساس و تفكر به ما اروپاييان از اقوام ديگر نزديكترند . در اين سرزمين بسيار چيزهاى خوب يافته مىشود كه در ديگر كشورهاى مشرق زمين نظير آنها نيست . دربارهء هواى ايران اغراق نيست اگر بگويم در سراسر گيتى هواى كمتر كشورى به صافى و روشنى و پاكيزگى و سلامت هواى ايران وجود دارد . به تحقيق مىتوان باور كرد كه هواى ايران در بيشتر نقاط كشور كاملا خشك است ، زيرا در اين سرزمين درياچههاى پهناور و رودخانهها و شطهاى پرآب وجود ندارد تا گرماى خورشيد آب آنها را تبخير و در فضا پراگنده كند . معمولا عرض جغرافيايى هر محل ، بيش از عوامل ديگر در سردى و گرمى آن اثر دارد ، اما در ايران اين عامل قطعيت ندارد ، بلكه فرورفتگيها و برجستگيها ، به سخن ديگر پست و بلنديهاى تند در تغيير هواى اين كشور تأثير و دخالت زياد دارد . به طور كلى مىتوان گفت جز در مناطق جنوبى و شمالى هواى ايران سرد است . مردم تندرست و خوش بنيهاند ، رنگ چهرهشان سرخ و سپيد و زيباست . زن و مرد رشيد و نيرومندند ، و بدنشان خوش تراش مىباشد ؛ و چون ميان محيط زيست و نيروهاى فكرى ، و خصايص روحى و جسمى مردمان هر منطقه روابط خاصى در ميان است ، مىتوان باور كرد كه مردمان ايران ظريف طبع ، هوشمند ، نازك خيال ، مصلحت نگر و